İNGİLİS DİLİNİN TƏDRİSİNDƏ QRAMMATİKANIN ÖYRƏDİLMƏSİ: NƏZƏRİ VƏ PRAKTİKİ ASPEKTLƏR

TEACHING GRAMMAR IN ENGLISH LANGUAGE INSTRUCTION: THEORETICAL AND PRACTICAL ASPECTS

İNGİLİS DİLİNİN TƏDRİSİNDƏ QRAMMATİKANIN

ÖYRƏDİLMƏSİ: NƏZƏRİ VƏ PRAKTİKİ ASPEKTLƏR

Mətanət Zalova [1]

Müəllim

Mir Cəlal Paşayev adına 39 saylı tam orta məktəb, Gəncə, Azərbaycan

Özet

Bu makale, İngilizce dil öğretiminde dilbilgisinin öğretilmesini hem teorik hem de pratik açıdan incelemektedir. Araştırma, çağdaş dilbilim kuramları, iletişimsel yaklaşımlar ve işlevsel dilbilgisi ilkeleri temelinde hazırlanmıştır. Çalışmanın temel hipotezi, iletişimsel bağlamlarla bütünleştirilen dilbilgisi öğretiminin, geleneksel ve izole edilmiş dilbilgisi öğretimine kıyasla daha etkili öğrenme sonuçları sağladığıdır.

Makale, dilbilgisi öğretiminin tarihsel gelişimini dilbilgisi-çeviri yönteminden ses-dilsel yaklaşıma ve daha sonra iletişimsel dil öğretimine kadar incelemektedir. Tümdengelimsel, tümevarımsal ve eklektik metodolojik yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, her bir yöntemin avantajları ve sınırlılıkları belirlenmiştir. Araştırma ayrıca Michael Long’un “Focus on Form” yaklaşımı ile M.A.K. Halliday’in Sistemik İşlevsel Dilbilimi gibi çağdaş teorik çerçeveleri de kapsamaktadır.

Azerbaycan okullarında gerçekleştirilen ampirik gözlemler, öğrencilerin özellikle artikel sistemi, zaman yapıları, koşul cümleleri ve edilgen yapılar gibi dilbilgisel alanlarda sürekli zorluk yaşadıklarını göstermektedir. Bu güçlüklerin temel nedeni, Azerbaycan dilinin tipolojik özelliklerinden kaynaklanan dil aktarımı (interference) olgusudur.

Araştırma bulguları, başlangıç hipotezini genel olarak doğrulamakta ve iletişimsel görevlerle bütünleştirilen dilbilgisi öğretiminin öğrencilerin pasif dilbilgisi bilgisini daha etkili bir şekilde aktif dil kullanımına dönüştürmelerine yardımcı olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda çalışma, “en iyi yöntem” olarak kabul edilebilecek evrensel bir öğretim modelinin bulunmadığını; yöntemlerin etkililiğinin öğrencilerin yaş özelliklerine, dil yeterlilik düzeylerine ve sınıf ortamına bağlı olduğunu ortaya koymaktadır.

Bunun yanı sıra araştırma, öğrenci merkezli öğretimin önemini ve etkileşimli sınıf ortamlarının dilbilgisel yeterliliğin geliştirilmesindeki rolünü vurgulamaktadır. Makale, dilbilgisi öğretiminin iletişimsel etkinliklerle bütünleştirilmesi, tümdengelimsel ve tümevarımsal yaklaşımların eklektik biçimde uygulanması, Azerbaycan dilinin morfolojik özelliklerini dikkate alan pedagojik stratejilerin geliştirilmesi ve öğretmen yetiştirme programlarının metodolojik açıdan güçlendirilmesi gibi çeşitli pratik önerilerle sonuçlanmaktadır. Çalışma, Azerbaycan’da İngilizce öğretimi metodolojisine değerli bir bilimsel katkı olarak değerlendirilebilir.

Anahtar kelimeler: gramer öğretim yöntemleri, iletişimsel yaklaşım modeli, tümevarımsal öğrenme yöntemi, tümdengelimsel öğretim stratejisi, işlevsel gramer ilkeleri, İngilizce öğretim metodolojisi

Abstract

This article examines the teaching of grammar in English language education from both theoretical and practical perspectives. The study is based on contemporary linguistic theories, communicative approaches, and the principles of functional grammar. The central hypothesis of the research is that grammar instruction integrated into communicative contexts leads to more effective learning outcomes than traditional isolated grammar teaching.

The article analyzes the historical evolution of grammar instruction, beginning with the grammar-translation method and the audio-lingual approach and continuing to communicative language teaching. Deductive, inductive, and eclectic methodological approaches are comparatively examined, and the strengths as well as limitations of each method are identified. The research also incorporates contemporary theoretical frameworks, including Michael Long’s “Focus on Form” approach and M.A.K. Halliday’s Systemic Functional Linguistics.

Empirical observations conducted in Azerbaijani schools reveal that learners consistently experience difficulties in grammatical areas such as the article system, tense structures, conditional sentences, and passive constructions. These challenges are primarily associated with language interference resulting from the typological characteristics of the Azerbaijani language.

The findings of the study generally support the initial hypothesis and demonstrate that grammar instruction integrated with communicative tasks enables learners to transform passive grammatical knowledge into active language use more effectively. At the same time, the research confirms that there is no universal “best method,” since the effectiveness of teaching approaches depends on learners’ age characteristics, language proficiency levels, and classroom conditions.

Thus, the study emphasizes the importance of learner-centered instruction and the role of interactive classroom environments in improving grammatical competence.

The article concludes with several practical recommendations, including integrating grammar instruction with communicative activities, applying deductive and inductive approaches eclectically, developing pedagogical strategies that consider the morphological characteristics of the Azerbaijani language, and strengthening teacher-training programs from a methodological perspective. The study represents a valuable contribution to the methodology of English language teaching in Azerbaijan.

Keywords: methods of teaching grammar, communicative approach model, inductive learning method, deductive teaching strategy, principles of functional grammar, methodology of teaching English