QARABAĞ, ŞƏHİDLİK, ZƏFƏR TARİXİ MÖVZULARI ÇAĞDAŞ NAXÇIVAN UŞAQ ƏDƏBİYYATINDA

QARABAĞ, ŞƏHİDLİK, ZƏFƏR TARİXİ MÖVZULARI ÇAĞDAŞ NAXÇIVAN UŞAQ ƏDƏBİYYATINDA

THE THEMES OF KARABAKH, MARTYRDOM, AND THE HISTORY OF VICTORY IN CONTEMPORARY NAKHCHIVAN CHILDREN’S LITERATURE

Nəzakət İsmayılova [1]

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Naxçıvan Dövlət Universiteti, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu

Orcid id: 0009-0007-3730-6838

Özet

Bu makale, çağdaş Azerbaycan çocuk edebiyatında milli hafıza, şehitlik ve milli kimlik kavramlarının sanatsal temsilini Memmed Araz’ın edebi mirası ve çağdaş Nahçıvan çocuk edebiyatı örnekleri üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Karabağ temasının çocuk edebiyatındaki yansımalarını analiz etmek, bu temaların estetik ve ideolojik işlevlerini ortaya koymak ve edebi eserlerin genç nesiller arasında vatanseverlik bilinci, kolektif hafıza ve milli kimlik oluşumuna nasıl katkı sağladığını belirlemektir.

Araştırma, çocuk edebiyatının yalnızca eğitsel ve estetik işlevler taşımadığı, aynı zamanda kültürel aktarımın, toplumsal hafızanın korunmasının ve milli değerlerin sonraki nesillere aktarılmasının önemli araçlarından biri olduğu varsayımına dayanmaktadır. Azerbaycan bağlamında özellikle Karabağ savaşı sonrasında vatan, fedakârlık, tarihsel hafıza, kahramanlık ve milli birlik gibi kavramların çocuk edebiyatındaki temsilleri daha belirgin hâle gelmiş ve vatandaşlık bilincinin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Bu bağlamda şehitlik kavramı yalnızca bireysel kahramanlık örneği olarak değil, aynı zamanda milli bilinç ve tarihsel hafıza içerisinde yer edinmiş kolektif bir kültürel olgu olarak ele alınmaktadır.

Araştırmada edebi analiz, karşılaştırmalı metin incelemesi ve söylem odaklı yaklaşımlar kullanılmıştır. İnceleme kapsamında Memmed Araz’ın vatan sevgisi, milli birlik, tarihsel sorumluluk ve toplumsal mücadele temalarını yansıtan şiirleri değerlendirilmiş; özellikle vatan motifleri, askeri imgeler, tarihsel göndermeler ve milli söylemin oluşumuna katkı sağlayan sembolik yapılar incelenmiştir. Bunun yanı sıra çağdaş Nahçıvan çocuk edebiyatından seçilmiş örnekler ele alınarak söz konusu temaların günümüzdeki sürekliliği ve çağdaş edebi üretimdeki dönüşümü gösterilmiştir.

Araştırma sonuçları, Karabağ, şehitlik, zafer ve fedakârlık temalarının milli hafızanın korunmasında ve milli kimliğin inşasında önemli işlevler üstlendiğini göstermektedir. Edebi dil yalnızca tarihsel olayların aktarılmasına hizmet etmemekte, aynı zamanda kolektif aidiyet duygusu, vatandaşlık sorumluluğu ve ortak kültürel değerlerin yeni nesillere aktarılmasını sağlamaktadır. Bunun yanı sıra çocuk edebiyatında oluşturulan vatanseverlik söylemi, tarihsel hafızanın genç kuşaklar tarafından daha erişilebilir hâle gelmesine imkan yaradır.

Anahtar Kelimeler: çocuk edebiyatı, milli kimlik, Karabağ, şehitlik, milli hafıza, vatanseverlik, Memmed Araz, Nahçıvan edebiyatı

Abstract

The article examines the representation of national memory, martyrdom, and national identity within contemporary Azerbaijani children’s literature through the literary heritage of Mammad Araz and selected examples of modern Nakhchivan children’s literature. The study focuses on the artistic representation of the Karabakh theme and investigates how literary texts contribute to shaping patriotic consciousness, collective memory, and national identity among younger generations.

The research is based on the assumption that children’s literature performs not only educational and aesthetic functions but also serves as an important mechanism of cultural transmission. In the Azerbaijani context, especially following the Karabakh conflict, literary representations of homeland, sacrifice, historical memory, and heroism have acquired particular significance within processes of identity formation and civic education. The concept of martyrdom is analyzed not exclusively as an individual act of heroism but as a collective cultural phenomenon embedded within national consciousness and historical memory.

The article applies literary analysis, comparative textual interpretation, and discourse-oriented approaches to examine selected poetic texts by Mammad Araz, including works devoted to patriotism, national unity, historical responsibility, and collective struggle. Particular attention is devoted to the representation of homeland motifs, military imagery, historical references, and symbolic constructions contributing to the formation of patriotic discourse. The study additionally considers contemporary examples from Nakhchivan children’s literature, demonstrating the continuing relevance of these themes in modern literary production.

The findings demonstrate that literary representations of Karabakh, martyrdom, and patriotic sacrifice function as important components of national memory and identity construction. Literary language contributes not only to preserving historical experiences but also to transmitting emotional and moral values associated with collective belonging and civic responsibility. Furthermore, patriotic discourse within children’s literature creates mechanisms through which historical memory becomes accessible to younger generations.

The study concludes that contemporary Azerbaijani children’s literature occupies an important position within broader processes of cultural continuity and national identity formation.  

Keywords: children’s literature, national identity, Karabakh, martyrdom, national memory, patriotism, Mammad Araz, Nakhchivan literature