The FIrst TurkologIcal Congress (Baku, 1926): PartIcIpants, AcademIc Networks, and the FormatIon of Modern Turkology

The FIrst TurkologIcal Congress (Baku, 1926):
 PartIcIpants, AcademIc Networks, and the FormatIon of Modern Turkology

I. TÜRKOLOJİ KURULTAYI (BAKÜ, 1926): KATILIMCILAR, BİLİMSEL AĞLAR VE MODERN TÜRKOLOJİNİN TEŞEKKÜLÜ

Ellada Garay zada[1]

Associate Professor

Turkic World Culture and Art Publishing House, Türkiye

ORCID: 0000-0003-0299-390X

Özet

26 Şubat – 5 Mart 1926 tarihleri arasında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı, Türkoloji araştırmalarının gelişiminde bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Kurultay, Türk dünyasında dilsel, kültürel ve siyasal dönüşümlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleştirilmiş; Avrasya’nın farklı bölgelerinden bilim insanlarını, dilbilimcileri, tarihçileri ve kültür araştırmacılarını bir araya getirmiştir. Kurultayın amacı yalnızca bilimsel fikir alışverişini teşvik etmek değil, aynı zamanda Türk dilleri, edebiyatı ve kültürel mirasının incelenmesine ilişkin güncel ve önemli meseleleri ele almaktı.

Kurultaya toplam 131 resmî delege katılmış, bunlar arasında Türkiye ve çeşitli Avrupa ülkelerinden yaklaşık yirmi yabancı bilim insanı da yer almıştır. Ayrıca iki yüzden fazla gözlemci, davetli misafir ve akademik kurum temsilcisi kurultay çalışmalarını takip etmiştir.

Katılımcılar Azerbaycan, İdil-Ural bölgesi, Orta Asya, Kazakistan, Kırım ve Kuzey Kafkasya gibi Türk dünyasının önemli entelektüel merkezlerinin yanı sıra Moskova, Leningrad, İstanbul, Berlin, Budapeşte, Kopenhag ve Viyana’daki önde gelen akademik kurumlardan gelmişlerdir.

Kurultayda hem teorik hem de uygulamalı birçok konu tartışılmıştır. Türk dillerinin sınıflandırılması ve karşılaştırmalı incelenmesi, alfabe reformu ve dilin modernleştirilmesi, millî edebiyatların gelişimi ve kültürel mirasın korunması başlıca gündem maddeleri arasında yer almıştır. Bununla birlikte kurultay, bilim insanları arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesinde ve uluslararası Türkoloji araştırmaları ağının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Bu makalede kurultayın tarihî önemi; katılımcıların yapısı, coğrafi dağılımı ve temsil ettikleri kurumlar üzerinden incelenmektedir. Özellikle kurultay aracılığıyla görünür hâle gelen entelektüel ağlar ve bunların Türkoloji çalışmalarının sonraki gelişimine etkisi üzerinde durulmaktadır. Çalışmada ayrıca, 1930’lu yıllardaki siyasî baskıların kurbanı olan bazı delegelerin sonraki yaşam öykülerine de kısaca değinilmektedir.

Kurultayın yaklaşan yüzüncü yılı, onun mirasını yeniden değerlendirmek ve modern Türkolojinin uluslararası bir bilim alanı olarak şekillenmesine yaptığı katkıyı daha iyi anlamak için önemli bir fırsat sunmaktadır. Makale, prosopografik yöntemden yararlanarak kurultayın akademik ağlarını yeniden yapılandırmakta ve bu tartışmaya katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Türkoloji, Birinci Türkoloji Kurultayı, Bakü (1926), entelektüel tarih, akademik ağlar, prosopografi, dil reformu

Abstract

The First Turkological Congress, held in Baku from 26 February to 5 March 1926, is widely seen as a turning point in the development of Turkological studies. It took place at a time of major linguistic, cultural, and political change across the Turkic world and brought together scholars, linguists, historians, and cultural figures from different parts of Eurasia. The aim of the congress was not only to promote scholarly exchange, but also to address a number of urgent questions related to the study of Turkic languages, literature, and cultural heritage.

In total, 131 official delegates took part in the congress, including about twenty foreign scholars from Turkey and several European countries. More than two hundred additional participants were present at the congress as observers, invited guests, and representatives of academic institutions.

The participants came from key intellectual centers of the Turkic world, including Azerbaijan, the Volga–Ural region, Central Asia, Kazakhstan, Crimea, and the North Caucasus, as well as from major academic institutions in Moscow, Leningrad, Istanbul, Berlin, Budapest, Copenhagen, and Vienna.

The discussions covered a wide range of both scholarly and practical issues. Among the central topics were the classification and comparative study of Turkic languages, alphabet reform and linguistic modernization, the development of national literatures, and the preservation of cultural heritage. At the same time, the congress played an important role in strengthening connections between scholars and in shaping an emerging international network of Turkological research.

The article examines the historical significance of the congress by focusing on the composition of its participants, their geographical distribution, and the institutions they represented. Particular attention is given to the intellectual network that became visible through the congress and to its role in shaping the further development of Turkological studies. The study also briefly considers the later fate of a number of delegates, some of whom became victims of political repression in the 1930s.

The approaching centenary of the congress offers an opportunity to reconsider its legacy and to better understand its contribution to the formation of modern Turkology as an international field of scholarship. The article contributes to this discussion by reconstructing the academic networks of the congress through a prosopographical approach.

Keywords: Turkology; First Turkological Congress; Baku (1926); intellectual history; academic networks; prosopography; linguistic reform