FERMAN KERİMZADE’NİN “VEDİ’NİN YANI DAĞLAR” ADLI ESERİNDE VEDİBASAR BÖLGESİNİN EDEBİ VE ETNO-KÜLTÜREL TEMSİLİ

FERMAN KERİMZADE’NİN “VEDİ’NİN YANI DAĞLAR” ADLI ESERİNDE VEDİBASAR BÖLGESİNİN EDEBİ VE ETNO-KÜLTÜREL TEMSİLİ[1]

THE LITERARY AND ETHNOCULTURAL REPRESENTATION OF THE VEDIBASAR REGION IN FERMAN KERIMZADE’S VEDININ YANI DAĞLAR

Könül GULUSOY[2]

Dr. Öğr. Üyesi

Kafkas Üniversitesi, Türkiye

ORCİD: 0000-0002-7519-145X

Özet

Bu makalede, Azerbaycan edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Ferman Kerimzade’nin Vedinin Yanı Dağlar adlı denemesi tarihî, folklorik ve etnografik açıdan incelenmiştir. Eserde yazarın doğup büyüdüğü Vedibasar bölgesine bağlılığı, ata yurduna duyduğu özlem ve tarihî hafızanın korunması düşüncesi ön plana çıkmaktadır. Eser, yalnızca otobiyografik hatıraların bir toplamı olmayıp aynı zamanda Vedibasar’ın zengin folklor mirasını, halk inanışlarını, efsanelerini, deyimlerini, gelenek ve göreneklerini, günlük yaşamını yansıtan önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Metinde yer alan efsaneler, halk söyleyişleri, halk hekimliği uygulamaları, yayla kültürü ile düğün ve cenaze törenleri ayrıntılı biçimde tasvir edilmiştir. Ferman Kerimzade, bölgenin tarihî eserleri, yer adları ve tanınmış şahsiyetleri hakkında bilgiler vererek Vedibasar’ın Türk kültür tarihindeki yerini ortaya koymaya çalışmıştır. Eserin temel konularından biri de deportasyonlar ve zorunlu göçler sonucunda meydana gelen demografik ve kültürel değişimlerdir. 

Eser, bireysel bir hatıratın sınırlarını aşarak kolektif hafızanın, millî kimliğin ve kültürel mirasın korunmasına hizmet eden değerli bir edebî örnek olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ferman Kerimzade, Vedinin Yanı Dağlar, Vedibasar, folklor, etnografya, zorunlu göç, kültürel hafıza, Azerbaycan edebiyatı

Abstract

This article examines Vedinin Yanı Dağlar by Ferman Karimzade, one of the prominent representatives of Azerbaijani literature, from historical, folkloric, and ethnographic perspectives. The work highlights the author's attachment to the Vedibasar region where he was born and raised, his longing for his ancestral homeland, and the idea of preserving historical memory. The work is not merely a collection of autobiographical recollections; it also serves as an important source reflecting the rich folkloric heritage of Vedibasar, including folk beliefs, legends, proverbs, traditions, customs, and everyday life. The legends, folk expressions, traditional healing practices, highland culture, as well as wedding and funeral ceremonies depicted in the text are described in detail. Ferman Karimzade provides information about the region's historical monuments, place names, and prominent personalities, thereby seeking to demonstrate Vedibasar’s place in the history of Turkic culture. One of the central themes of the work is the demographic and cultural transformations resulting from deportations and forced migrations.

The work transcends the boundaries of an individual memoir and is regarded as a valuable literary example that contributes to the preservation of collective memory, national identity, and cultural heritage.

Keywords: Ferman Karimzade, Vedinin Yanı Dağlar, Vedibasar, folklore, ethnography, forced migration, cultural memory, Azerbaijani literature.