SSRİ-NİN DAĞILMASINDAN SONRA ŞAMAXIDA YARANMIŞ SOSİAL-İQTİSADİ VƏZİYYƏT

SSRİ-nin dağılmasından sonra Şamaxıda yaranmış sosial-iqtisadi vəziyyət

THE IMPACT OF THE DISSOLUTION OF THE USSR ON THE SOCIO-ECONOMIC DEVELOPMENT OF THE SHAMAKHI DISTRICT

Zərifə Cavadova[1]

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

ADPU-nun Şamaxı filialı, Azərbaycan

Orcid id: 0000-0003-4294-386X

Özet

Bu çalışma, SSCB’nin dağılmasının Azerbaycan’ın bağımsızlığının ilk yıllarında Şamahı bölgesinin sosyo-ekonomik gelişimi üzerindeki etkilerini incelemektedir. Sovyet sisteminin çöküşü, tüm post-Sovyet coğrafyasında derin siyasi, ekonomik ve sosyal dönüşümlere yol açmış, bölgesel alanlarda ise ekonomik yeniden yapılanma, kurumsal istikrarsızlık, sosyal kriz ve yeni siyasal-ekonomik sisteme geçiş süreçleriyle ilişkili ciddi sorunlar ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda Şamahı bölgesi, post-Sovyet dönüşüm süreçlerinin yerel düzeydeki yansımalarını incelemek açısından önemli bir örnek oluşturmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, 1991–1993 yılları arasında Şamahı bölgesinde ortaya çıkan sosyo-ekonomik koşulları incelemek ve siyasi dönüşümlerin ekonomik yapı, tarımsal üretim, sosyal refah, istihdam ve bölgesel yönetim üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada ekonomik gerileme, enflasyon süreçleri, tarımsal kriz, göç hareketleri, mülteci ve zorunlu göçmen yerleşimleri ile sosyal altyapının bozulmasının sonuçlarına özel önem verilmiştir.

Araştırma tarihsel analiz, bölgesel gelişmelerin karşılaştırmalı incelenmesi, arşiv belgeleri, istatistiksel kaynaklar ve döneme ait dokümanların değerlendirilmesi temelinde gerçekleştirilmiştir. Bölgesel arşiv materyalleri, resmi istatistik verileri ve dönemin yayınları kullanılarak geçiş sürecinde Şamahı’nın sosyo-ekonomik durumu yeniden yapılandırılmıştır.

Analiz sonuçları merkezi ekonomik sistemlerin çöküşünün Şamahı’da tarım, sanayi, istihdam sistemleri ve sosyal kurumlar üzerinde ciddi olumsuz etkiler yarattığını göstermektedir. Tarımsal üretimde azalma, işsizliğin artması, temel tüketim mallarında yaşanan eksiklikler, zorunlu göç süreçleri ve kurumsal istikrarsızlık bölge halkının yaşam koşullarını önemli ölçüde etkilemiştir. Araştırma ayrıca Şamahı’da yaşanan sosyo-ekonomik sorunların bağımsızlığın ilk yıllarında Azerbaycan genelinde gözlemlenen daha geniş yapısal problemlerin bir yansıması olduğunu göstermektedir.

Çalışma, 1991–1993 döneminin Şamahı bölgesinin modern tarihinde en karmaşık dönemlerden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Bölgesel deneyim, post-Sovyet dönüşüm süreçlerinin karmaşıklığını göstermekte ve yerel tarih araştırmalarının ulusal sosyo-ekonomik gelişim süreçlerinin anlaşılmasındaki önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: SSCB, Şamahı bölgesi, sosyo-ekonomik gelişim, post-Sovyet dönüşümü, bölgesel tarih, ekonomik kriz, Azerbaycan, bağımsızlık

Abstract

This study examines the socio-economic consequences of the dissolution of the USSR for the Shamakhi district during the first years of Azerbaijan’s independence. The collapse of the Soviet Union initiated profound political, economic, and social transformations throughout the post-Soviet space, while regional territories experienced particularly severe challenges associated with economic restructuring, institutional instability, social crisis, and the transition toward new political and economic systems. Within this context, Shamakhi represents an important regional case for understanding local manifestations of broader post-Soviet transformation processes.

The purpose of this study is to analyze the socio-economic conditions that emerged in the Shamakhi district between 1991 and 1993 and to examine how political transformation affected economic structures, agricultural production, social welfare, employment, and regional governance. Particular attention is devoted to the consequences of economic decline, inflationary processes, agricultural crisis, migration dynamics, refugee settlement, and the deterioration of social infrastructure.

The research is based on historical analysis, comparative examination of regional developments, archival materials, statistical sources, and documentary evidence. Materials obtained from regional archives, official statistical reports, and contemporary publications were used to reconstruct the socio-economic situation within the district during the transition period.

The analysis demonstrates that the collapse of centralized economic structures produced significant disruptions within agriculture, industry, employment systems, and social institutions in Shamakhi. Declining agricultural productivity, unemployment growth, shortages of essential goods, refugee settlement processes, and institutional instability significantly affected the living conditions of the local population. The findings additionally indicate that socio-economic challenges experienced in Shamakhi reflected broader structural difficulties characteristic of Azerbaijan during the early independence period.

The study concludes that the years 1991–1993 represented one of the most difficult periods in the modern history of the Shamakhi district. The regional experience illustrates the complexity of post-Soviet transformation processes and highlights the importance of local historical studies for understanding national socio-economic development during periods of political transition.

Keywords: USSR, Shamakhi district, socio-economic development, post-Soviet transition, regional history, economic crisis, Azerbaijan, independence